Τι είναι το άγχος και η  «κρίση πανικού»

Το άγχος είναι ένα «έμφυτο όπλο» του ανθρώπινου οργανισμού με σκοπό να μας προστατεύσει, όταν ο εγκέφαλος μας σκεφτεί ότι «κινδυνεύουμε» από κάτι, ακόμη κι αν αυτό όμως είναι η επιτυχία στην εργασία μας, δηλαδή κάτι που εμείς οι ίδιοι θεωρούμε ως σημαντικό για μας.

Εκφράζεται πολύ συχνά με σωματικά συμπτώματα όπως ταχυκαρδίες, πλάκωμα στο στέρνο ή δύσπνοια , ζάλη και αμέτρητα άλλα, τα οποία μοιάζουν με «οργανικό πρόβλημα», παρ ότι οι ιατρικές εξετάσεις δεν δείχνουν τίποτα. Έτσι πολλοί άνθρωποι μπαίνουν πολύ συχνά σε έναν κυκεώνα αμέτρητων ιατρικών εξετάσεων πριν σκεφτούν ή τους αναφέρει κάποιος γιατρός ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος όταν είμαστε αγχωμένοι, έχει την ικανότητα να «μιμείται» οργανικά συμπτώματα χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάποιος δεν είναι ψυχικά υγιής.

Τα σωματικά συμπτώματα του άγχους και ο μύθος της τρέλας

Πολλοί άνθρωποι φοβούνται ότι αφού τους πονάει το στομάχι τους ή νιώθουν «τσιμπήματα» στην καρδιά και οι ειδικοί γιατροί τους λένε ότι δεν πάσχουν από κάτι οργανικό, αυτό σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά με το μυαλό τους. Η παραπομπή μάλιστα του ατόμου, από τον ειδικό γιατρό σε ψυχολόγο, πολλές φορές ισοδυναμεί με «διάγνωση τρέλας» ή ότι το άτομο δεν είναι ψυχικά δυνατό.  Αυτό συμβαίνει διότι υπάρχει ελλιπής γνώση για το άγχος, την κατάθλιψη κλπ, και θεωρούνται λανθασμένα από την κοινωνία μας ως ανίατες καταστάσεις, κάτι που βεβαίως και δεν ισχύει. Είναι σαν να λέμε ότι όποιος είχε εφίδρωση κατά την περίοδο που έδινε πανελλήνιες εξετάσεις, έχει ψυχολογικό πρόβλημα. Είναι μάλιστα τόσο ισχυρή η επίδραση των στερεοτύπων της κοινωνίας μας, ώστε πολλοί άνθρωποι είτε δυσκολεύονται ενώ το επιθυμούν, να επισκεφτούν έναν ψυχολόγο, από φόβο και μόνο, είτε νιώθουν άβολα κατά την πρώτη επίσκεψή τους, συναισθήματα που ευτυχώς φεύγουν μετά από αυτή την επίσκεψη.

Τι ακριβώς “κάνει” ο ψυχολόγος;

Το ανθρώπινο μυαλό είναι τόσο πολύπλοκο, ούτως ώστε πολλές φορές μας «κρύβει», κρατώντας στο, διάσημο σε όλους, ασυνείδητο κομμάτι του, τα πραγματικά αίτια καταστάσεων που μας θλίβουν, μας αγχώνουν, μας προκαλούν δυσαρέσκεια. Αυτή η τάση του να «κρύβει», πραγματοποιείται με κάποιους «μηχανισμούς άμυνας», έμφυτους σε όλους τους ανθρώπους. Αυτό το «κρύψιμο», το οποίο δεν το κάνουμε συνειδητά, δεν λειτουργεί όμως τόσο ικανοποιητικά, για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ένα απλό παράδειγμα είναι τα «τσιμπήματα» στην καρδιά, ενός ανθρώπου που πήρε προαγωγή στην εργασία του. Το άγχος για τις νέες ευθύνες του, «εκδηλώνεται» θα λέγαμε μιλώντας απλά , με ένα «οργανικό» σύμπτωμα, οι ιατρικές εξετάσεις όμως δεν δείχνουν τίποτα. Τα πραγματικά του αίτια δεν είναι συνήθως κατανοητά από το άτομο και το άγχος μεταφέρεται πια στο άγχος για την ζωή του και όχι για τις ευθύνες του. Η αυτοεπίγνωση και η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο «εξωτερικεύει» ο εγκέφαλος μας μέσω του κεντρικού νευρικού συστήματος, αυτά που τον «απασχολούν»,και του τρόπου με τον οποίο «μαθαίνει» διάφορες αντιδράσεις, είναι η αρχή μιας επαφής με τον ειδικό.

Είναι διαφορετικές οι προσεγγίσεις των ψυχολόγων απέναντι σε διάφορα θέματα όπως πχ το άγχος?

Σε πολλά σημεία ναι, θα λέγαμε μάλιστα ότι η ψυχολογία έχει διάφορους κλάδους και προσεγγίσεις. Ο ψυχολόγος δεν πρέπει να είναι δογματικός και οφείλει να έχει πλήρη θεωρητική κατάρτιση όπως ένας γιατρός πριν κάνει ειδικότητα, γνωρίζει πάρα πολλά για ολόκληρο τον ανθρώπινο οργανισμό. Ιδιαίτερα σημαντική όμως , λόγω της στενής σχέσης της με την ιατρική επιστήμη, είναι η Γνωστικο – Συμπεριφορική προσέγγιση της Ψυχολογίας. Αυτή μελετά πως επεξεργάζεται ο εγκέφαλος μας τα διάφορα ερεθίσματα, για παράδειγμα ένα γεγονός στην ζωή μας και πως ο εγκέφαλος μας «μαθαίνει» να αντιδρά κατά έναν ορισμένο τρόπο στα ερεθίσματα αυτά, όπως το σφίξιμο του στομάχου σε διάφορες αγχώδεις καταστάσεις της καθημερινότητας.

Πρόσληψης σωματικού βάρους και Ψυχολογία, πόσο πολύ σχετίζονται ;

Είναι άρρηκτα συνδεδεμένες. Υπάρχει η μερικώς λανθασμένη κοινή αντίληψη, ότι νιώθουμε το αίσθημα του κορεσμού στην πείνα, όταν «χορτάσει» το στομάχι μας, πιο σωστά όμως θα ήταν το να πούμε, όταν ο εγκέφαλος μας «κρίνει» ότι έχουμε χορτάσει.
Πιο συγκεκριμένα, ο εγκέφαλός μας, μέσω συγκεκριμένων νευρικών οδών, συλλέγει πληροφορίες από το στομάχι για την πληρότητά του σε τροφή, αλλά και από άλλους δείκτες (όπως πχ τα επίπεδα απαραίτητων χημικών ουσιών στον οργανισμό) και «κρίνει» αν έχουμε χορτάσει ή όχι.
Μπορεί να «ξεγελαστεί» όμως ο εγκέφαλός μας και να τρώμε μηχανικά, ακόμα και όταν δεν πεινάμε? Η απάντηση είναι βεβαίως και ναι, μάλιστα συμβαίνει στην πλειοψηφία των ανθρώπων. Αυτό που διαφέρει είναι πόσο συχνά έχει «συνηθίσει», έχει «μάθει» το μυαλό μας, να χρησιμοποιεί αυτόν τον τρόπο αντίδρασης ως «απάντηση» σε συναισθήματα που νιώθουμε (άγχος, στενοχώρια, μερικές φορές και στην χαρά).
Το συναίσθημα ευφορίας το οποίο νιώθει ο εγκέφαλος με την κατανάλωση του γλυκού για παράδειγμα, «αντισταθμίζει» , σε ένα μέτριο βαθμό όμως, το συναίσθημα λύπης , στενοχώριας ή απλά την ανία ή αμηχανία που μπορεί να νιώθει το άτομο ( Βλ. άρθρο «Πρόσληψη βάρους και ψυχογενή αίτια).
Παράλληλα, οι κινήσεις του στόματος κατά την μάσηση της τροφής, λειτουργούν θα μπορούσαμε να πούμε κατά κάποιο τρόπο αγχολυτικά, «εκτονώνοντας» την συναισθηματική ένταση του ατόμου. Για να γίνει κατανοητό αυτό, αρκεί να φέρουμε στο μυαλό μας την εικόνα ενός αγχώδους ανθρώπου που μασάει με ένταση μια τσίχλα. Η συναισθηματική αντίδρασή μας και η εκδήλωσή της με την μορφή κινήσεων, μας είναι γνωστή από την συνήθη έκφραση-κίνηση «χτύπα ξύλο».

Συχνά έτσι πολλοί άνθρωποι ταλαιπωρούνται και απογοητεύονται προσπαθώντας να ακολουθήσουν δίαιτες από ειδικούς της διατροφής, τις οποίες όμως για λόγους καθαρά της κακής τους ψυχικής διάθεσης, δεν έχουν το σθένος να τις ακολουθήσουν. Αποτέλεσμα των αλλεπάλληλων διακοπών και νέων προσπαθειών για δίαιτα, είναι η λανθασμένη εντύπωση που σχηματίζει το άτομο για τον εαυτό του ότι δεν είναι
α) «ψυχικά» δυνατό ή
β) φταίει ο κακός μεταβολισμός του ( μία «οργανική» εξήγηση την οποία πολλοί άνθρωποι με αυξημένο σωματικό βάρος δίνουν στον εαυτό τους, εκφράζοντας ουσιαστικά έτσι μια παραίτηση του εαυτού τους, “αφού είναι οργανικό, δεν μπορώ να το αντιμετωπίσω και δέχομαι την υπάρχουσα κατάσταση“).
ο φαγητό είναι ένα μία από τις καθημερινές μας απολαύσεις και ένα από τα καθημερινά μας «αγχολυτικά» και «φυσικά αντικαταθλιπτικά»  τα οποία όλοι οι άνθρωποι  χρησιμοποιούμε και κάνουμε καλύτερη την ψυχική μας διάθεση. Όταν όμως γίνεται υπερβολική η χρήση του είναι καλό να αναζητήσουμε γιατί συμβαίνει αυτό, αφού καταλαβαίνουμε ότι ταυτόχρονα η συγκεκριμένη απόλαυση, μας κάνει να νιώθουμε άσχημα που κάνουμε κακό όχι μόνο στην εξωτερική μας εικόνα αλλά και στην αυτοεικόνα μας, την εικόνα δηλαδή που έχουμε για τον εαυτό μας όσον αφορά τις ικανότητές του και την αυτοεκτίμησή του.